Emerytury z ZUS w przyszłości będą prawdopodobnie niższe niż dziś — stopa zastąpienia dla osób wchodzących teraz na rynek pracy może spaść nawet poniżej 30% ostatniego wynagrodzenia. To oznacza, że samodzielne oszczędzanie w trzecim filarze przestaje być opcją dla ambitnych, a staje się koniecznością dla każdego, kto chce utrzymać standard życia na emeryturze. IKE i IKZE to dwa najpopularniejsze rachunki emerytalne w Polsce, oba oferują ulgi podatkowe, ale działają zupełnie inaczej. Wybór między nimi nie jest oczywisty i zależy od sytuacji finansowej, wysokości dochodów oraz planu na wypłatę środków.
Czym jest IKE i jak działa konto emerytalne tego typu
IKE, czyli Indywidualne Konto Emerytalne, to rachunek oszczędnościowy z odroczonym podatkiem od zysków kapitałowych. Mechanizm jest prosty: wpłacasz środki z pieniędzy, od których podatek dochodowy został już zapłacony, ale zyski wypracowane przez lata inwestowania nie podlegają 19-procentowemu podatkowi Belki — pod warunkiem, że środki wypłacisz po ukończeniu 60. roku życia (lub 55. roku życia przy wcześniejszym nabyciu uprawnień emerytalnych).
Roczny limit wpłat na IKE w 2024 roku wynosi 23 472 zł, co odpowiada trzykrotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia. To relatywnie wysoki próg, który większość oszczędzających nie przekroczy. Konto można prowadzić w formie rachunku maklerskiego, funduszu inwestycyjnego, lokaty bankowej, ubezpieczenia z funduszem kapitałowym lub rachunku w zakładzie ubezpieczeń.
Wypłata środków z IKE — kiedy i na jakich warunkach
Żeby skorzystać z ulgi podatkowej, trzeba spełnić dwa warunki jednocześnie: ukończyć wymagany wiek oraz dokonać wpłat przez co najmniej pięć lat (niekoniecznie następujących po sobie) w dowolnym momencie posiadania konta. Wcześniejsza wypłata jest możliwa, ale wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od zysków — czyli tracimy główną korzyść IKE.
Środki z IKE można wypłacić jednorazowo lub w ratach. Nie ma obowiązku wypłaty całości naraz, co daje elastyczność w planowaniu podatku dochodowego w przyszłości. Co istotne, środki zgromadzone na IKE podlegają dziedziczeniu i mogą trafić do wskazanych przez właściciela osób bez konieczności przechodzenia przez skomplikowane postępowanie spadkowe.
Czym jest IKZE i jak działa ulga podatkowa w trzecim filarze
IKZE, czyli Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego, działa na odwrotnej zasadzie niż IKE. Ulga podatkowa pojawia się na wejściu, a nie na wyjściu. Wpłaty na IKZE można odliczyć od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu podatkowym — co oznacza realny zwrot podatku już teraz, a nie za kilkadziesiąt lat.
Roczny limit wpłat na IKZE w 2024 roku wynosi 9 388,80 zł dla osób zatrudnionych i 14 083,20 zł dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Limit jest więc wyraźnie niższy niż w przypadku IKE, ale korzyść podatkowa jest natychmiastowa.
Podatek przy wypłacie z IKZE — co trzeba wiedzieć
Tu pojawia się ważny niuans: wypłata z IKZE po ukończeniu 65. roku życia (uwaga — nie 60., jak w IKE) i po dokonaniu wpłat przez co najmniej pięć lat podlega zryczałtowanemu podatkowi w wysokości 10%. Brzmi jak wada, ale w praktyce może być korzystne — szczególnie gdy wypłata nastąpi w momencie, gdy nie ma innych dochodów opodatkowanych, bo 10% to zwykle mniej niż stawka podatku dochodowego, którą płaci się w trakcie aktywności zawodowej.
Wcześniejsza wypłata z IKZE jest traktowana jak przychód z innych źródeł i podlega opodatkowaniu według skali podatkowej — co w większości przypadków oznacza utratę korzyści z wcześniej odliczonych składek.
IKE vs IKZE — tabela porównawcza kluczowych parametrów
Zestawienie obu rachunków pokazuje, że różnice dotyczą przede wszystkim momentu korzystania z ulgi podatkowej i warunków wypłaty. Poniższa tabela ułatwia szybkie porównanie:
| Parametr | IKE | IKZE |
|---|---|---|
| Limit wpłat (2024) | 23 472 zł | 9 388,80 zł (lub 14 083,20 zł dla DG) |
| Ulga podatkowa | Brak podatku Belki przy wypłacie | Odliczenie od podstawy opodatkowania |
| Wiek uprawniający do wypłaty | 60 lat (lub 55 przy wcześniejszej emeryturze) | 65 lat |
| Podatek przy wypłacie | 0% (po spełnieniu warunków) | 10% zryczałtowany |
| Wcześniejsza wypłata | Możliwa, podatek Belki od zysków | Możliwa, podatek wg skali |
| Wpłaty w danym roku | Elastyczne, do limitu | Elastyczne, do limitu |
| Dziedziczenie | Tak, korzystne zasady | Tak, korzystne zasady |
Oba konta można posiadać jednocześnie — i często właśnie takie rozwiązanie daje najlepszy efekt podatkowy.
Który rachunek emerytalny opłaca się bardziej zależnie od sytuacji
Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie, bo wybór zależy od kilku zmiennych. Przede wszystkim od stawki podatkowej — im wyższy dochód, tym większa korzyść z odliczenia wpłat na IKZE. Osoba rozliczająca się według stawki 32% zyskuje z każdej wpłaty na IKZE 32-procentowy zwrot, który może od razu reinwestować. Przy końcowym podatku 10% wychodzi na tym bardzo korzystnie.
Dla osób na niższych dochodach — rozliczających się według stawki 12% — korzyść z IKZE jest mniejsza i często IKE okazuje się lepszym wyborem. Szczególnie gdy ktoś aktywnie inwestuje w akcje lub ETF-y, które przez lata generują znaczące zyski kapitałowe. Zwolnienie z podatku Belki przy IKE może dawać wyraźną przewagę nad opodatkowanym rachunkiem maklerskim.
Wiek również ma znaczenie. IKZE wymaga czekania do 65. roku życia na preferencyjną wypłatę, podczas gdy IKE zwalnia dostęp pięć lat wcześniej. Dla osoby, która planuje przejść na emeryturę wcześniej, ta różnica może być istotna.
Oszczędnościami na emeryturę warto zarządzać aktywnie. Oto sytuacje, w których każde z kont sprawdza się lepiej:
- IKZE jest opłacalne szczególnie dla osób w progu podatkowym 32%, samozatrudnionych z wysokimi dochodami oraz tych, którzy wolą mieć ulgę „tu i teraz” zamiast odkładać korzyść na przyszłość.
- IKE sprawdza się lepiej przy aktywnym inwestowaniu w instrumenty generujące wysoki zysk kapitałowy, gdy zależy nam na wcześniejszym dostępie do środków (od 60. roku życia) i gdy przewidujemy, że na emeryturze nasze dochody będą na tyle wysokie, że i tak zapłacilibyśmy wysoki podatek.
- Oba rachunki jednocześnie to rozwiązanie dla osób z wystarczającymi środkami, by zapełniać limity obu kont — maksymalizuje korzyści podatkowe na obu końcach: przy wpłacie i przy wypłacie.
Decyzja powinna uwzględniać też przewidywaną stawkę podatkową na emeryturze. Jeśli planujemy wypłacać środki stopniowo i łączyć je z innymi przychodami, podatek może być wyższy niż 10% z IKZE.
Jak zacząć oszczędzanie na IKE lub IKZE i na co uważać
Otwarcie rachunku IKE lub IKZE jest prostsze niż wielu się wydaje. Konto można założyć w banku, domu maklerskim, towarzystwie funduszy inwestycyjnych lub zakładzie ubezpieczeń. Każda z tych instytucji oferuje inny zakres produktów i instrumentów do wyboru — rachunki maklerskie dają największą swobodę inwestycyjną, fundusze inwestycyjne zapewniają gotowe portfele, a ubezpieczenia z reguły są droższe w opłatach.
Opłaty to jedna z rzeczy, na którą warto zwrócić szczególną uwagę przy wyborze prowadzącego. W długim horyzoncie nawet 1-1,5% opłaty za zarządzanie rocznie potrafi zjeść kilkadziesiąt procent kapitału końcowego. Przed podpisaniem umowy warto porównać:
- opłatę za zarządzanie lub prowadzenie rachunku wyrażoną w procentach rocznie,
- opłatę za nabycie lub odkupienie jednostek funduszu,
- ewentualną opłatę za przeniesienie środków do innej instytucji,
- zakres dostępnych instrumentów inwestycyjnych.
Przeniesienie IKE lub IKZE między instytucjami jest możliwe i w wielu przypadkach bezpłatne — regulacje nakładają na instytucję przyjmującą obowiązek pokrycia opłat transferowych, choć szczegóły zależą od umów.
Ryzyko inwestycyjne w IKE i IKZE ponosi oszczędzający — żaden rachunek trzeciego filaru nie gwarantuje zysku ani ochrony kapitału (z wyjątkiem produktów depozytowych). Horyzont inwestycyjny sięgający kilkudziesięciu lat pozwala akceptować wyższe ryzyko i celować w lepsze stopy zwrotu, ale wymaga też świadomego podejścia do alokacji aktywów i regularnego przeglądania portfela.
Warto też pamiętać, że posiadanie IKE lub IKZE nie wyklucza korzystania z PPK, jeśli pracodawca oferuje Pracownicze Plany Kapitałowe. Łączenie wszystkich dostępnych form oszczędzania w trzecim filarze to skuteczna strategia uzupełniania przyszłej emerytury — a różnorodność form zapewnia też elastyczność na wypadek zmiany przepisów podatkowych, które mogą się zmienić w ciągu kilkudziesięciu lat oszczędzania.
